Chi phí chìm là gì? Phân biệt và tác động đến kinh doanh trong doanh nghiệp
Trong lĩnh vực đầu tư và kinh doanh, khái niệm chi phí chìm ngày càng trở nên phổ biến và quan trọng. Nhưng bạn có biết đúng nghĩa của chi phí chìm là gì? Và tại sao nó lại được coi là một yếu tố cần thiết trong việc ra quyết định đầu tư và kinh doanh?
Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về chi phí chìm, từ khái niệm đến tác động của nó đối với các doanh nghiệp và nhà đầu tư. Chúng ta cũng sẽ khám phá nguyên nhân và cách ứng phó để tránh rơi vào bẫy chi phí chìm. Nào,cùng Hường Nguyễn bắt đầu tìm hiểu chi phí chìm là gì nhé!
Thế nào là chi phí chìm?
Những khoản tiền và thời gian đã đầu tư mà không thể thu hồi lại do những quyết định sai lầm của doanh nghiệp/chủ đầu tư trong quá khứ được gọi là chi phí chìm.
Dù chi phí chìm thể hiện quá khứ, chúng không được tính vào các tính toán dự án. Tuy vậy, đôi khi, những chi phí chìm này vẫn ảnh hưởng đến quyết định trong tương lai và kế hoạch cho các dự án đầu tư mới trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp/chủ đầu tư.
Ví dụ về chi phí chìm:
Công ty X đã chi 100 triệu đồng để mở một cửa hàng mới và trụ sở văn phòng, nhưng sau đó phát sinh vấn đề và công ty cân nhắc việc đóng cửa. 100 triệu đã chi là chi phí chìm, không thể thu hồi lại cho dù công ty tiếp tục kinh doanh hay không.
Chi phí chìm có những đặc điểm gì?
Để có thể đưa ra những quyết định tránh mắc sai lầm, bạn cần hiểu rõ về các đặc điểm của chi phí chìm, đặc biệt khi bạn là chủ doanh nghiệp, chủ đầu tư. Về cơ bản, chi phí chìm có những đặc điểm như sau:
- Không thể dự đoán trước và thường không được xem là thông tin thích hợp để ra quyết định kinh doanh.
- Chi phí chìm đã được hạch toán thành chi phí phát sinh.
- Không thể tránh khỏi và có thể phát sinh từ mọi rủi ro.
- Tồn tại dưới mọi phương án, không bị ảnh hưởng bởi quyết định lựa chọn phương án nào.
Nhà đầu tư và quản trị doanh nghiệp không thể kiểm soát và dự đoán trước được chính xác về mức độ phát sinh của chi phí chìm, cũng không có thẩm quyền để quyết định xử lý đối với chi phí này.
Chi phí chìm và chi phí cơ hội có điểm gì khác?
Cả chi phí cơ hội và chi phí chìm đều được xem xét trong quá trình đưa ra quyết định kinh doanh. Do đó, một số người có thể nhầm lẫn giữa hai loại chi phí này.
Để đảm bảo quyết định được đưa ra là chính xác, tôi đã phân biệt rõ ràng giữa hai loại chi phí này thông qua bảng dưới đây:
Như thế nào được gọi là bẫy chi phí chìm?
Mặc dù không bắt buộc phải xem xét đến chi phí chìm khi đưa ra quyết định nhưng nhiều nhà đầu tư vẫn cân nhắc đến nó. Do đó, họ do dự và e ngại khi tham khảo, lập kế hoạch và ra quyết định về các dự án mới.
Có thể hiểu rằng, các nhà đầu tư tiếp tục theo đuổi các phương án đầu tư mặc dù nhận thức rõ ràng rằng những phương án này không hợp lý và kết quả có thể không như mong đợi. Những mục tiêu đề ra trong các dự án này cuối cùng chỉ là bẫy chi phí chìm.
Ví dụ: Một nhà đầu tư đã chi 100 triệu để mua cổ phiếu của một doanh nghiệp. Tuy nhiên, giá trị cổ phiếu này trên thị trường liên tục giảm sau một thời gian, và không có dấu hiệu cho thấy sẽ tăng trở lại.
Mặc dù giá trị cổ phiếu chỉ còn 20 triệu, nhà đầu tư vẫn do dự không bán bởi vì tiếc số tiền, thời gian và công sức đã bỏ ra. Cuối cùng, thay vì thu hồi vốn 20 triệu, nhà đầu tư đã mất hết khi những cổ phiếu mà họ đang nắm giữ trở nên vô giá trị.
Chi phí chìm được tạo ra do đâu?
Nhà đầu tư thường đưa ra quyết định dựa vào cảm tính và kinh nghiệm đã tích lũy từ quá khứ và điều đó có thể dẫn đến những hậu quả tiêu cực của chi phí chìm. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự xuất hiện của chi phí chìm, bao gồm:
1. Ngụy biện chi phí chìm là một trong những nguyên nhân gây ra chi phí chìm:
Nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp ngụy biện chi phí chìm, hay nói đơn giản là họ tiếc nuối công sức, tiền bạc mà mình đã bỏ ra nên không cam tâm chịu thất bại mặc dù bản thân đã quá mệt mỏi và hết cách. Họ cứ cố chấp theo đuổi mục tiêu ban đầu dẫu biết rằng nó không mang lại cho họ kết quả như mong muốn.
2. Kỳ vọng không thực tế là nguyên nhân tiếp theo hình thành nên chi phí chìm:
Trong quá trình đầu tư, tất cả nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp đều kỳ vọng về lợi ích mà dự án đó sẽ mang lại. Tuy nhiên, đôi khi kết quả đạt được sẽ không như mong đợi. Mặc dù có những tín hiệu tiêu cực, họ vẫn quyết định tiếp tục theo kế hoạch ban đầu, dẫn đến xuất hiện chi phí chìm.
3. Tâm lý không bao giờ bỏ cuộc cũng là yếu tố dẫn đến chi phí chìm:
Nhà đầu tư thường có tâm lý không muốn từ bỏ và họ tiếp tục đầu tư chỉ dựa trên niềm tin và sự kiên trì của bản thân. Họ tin rằng sẽ đạt được thành công cuối cùng, dù kết quả thực tế có thể không như mong đợi.
Tóm lại, những quyết định đầu tư không cân nhắc đúng mức chi phí chìm có thể dẫn đến hậu quả tiêu cực và ảnh hưởng đến thành công của dự án.
Chi phí chìm ảnh hưởng đến kinh doanh như thế nào?
Khi nhắc đến chi phí chìm, các nhà đầu tư và chủ doanh nghiệp thường nghĩ đến thuật ngữ “bẫy chi phí chìm”. Hiện tượng này có nghĩa là mặc dù chúng ta biết chi phí chìm không phải là yếu tố quyết định khi xem xét việc ra quyết định, nhưng vẫn để chi phí này ảnh hưởng đến quy trình và kết quả của quyết định đó.
Vì vậy, nhà đầu tư và doanh nghiệp có thể do dự trong việc theo đuổi các phương án mới, ngay cả khi biết rõ rằng việc từ bỏ các phương án cũ sẽ có lợi hơn.
Ví dụ: Một doanh nghiệp có một khoản vốn nhàn rỗi trong vòng 3 tháng và quyết định đầu tư 100 triệu vào cổ phiếu với kỳ vọng giá cổ phiếu sẽ tăng. Tuy nhiên, sau khi mua cổ phiếu, giá liên tục giảm. Tại thời điểm giá trị đầu tư chỉ còn 80 triệu, họ chưa bán ra do hy vọng giá không giảm sâu hơn.
Cuối cùng, khi giá cổ phiếu giảm xuống 65 triệu, họ buộc phải bán để thu hồi vốn cho hoạt động khác. Trong trường hợp này, thay vì chịu lỗ 20 triệu, khoản đầu tư chứng khoán ngắn hạn đã ghi nhận mức lỗ 35 triệu.
Như vậy, bẫy chi phí chìm đã khiến doanh nghiệp quyết định giữ lại đầu tư dù đã nhận thức rõ rằng họ sẽ gánh chịu thêm thiệt hại.
Tránh bẫy chi phí chìm bằng cách nào?
Để tránh rơi vào bẫy chi phí chìm, các chủ đầu tư và doanh nghiệp cần tuân thủ các nguyên tắc sau:
1. Xác định điểm cắt lỗ của dự án:
Đối với mỗi dự án, nhà đầu tư cần lập kế hoạch cụ thể, rõ ràng và xác định mức lỗ tối đa có thể chấp nhận để tránh rơi vào bẫy chi phí chìm và không thể thu hồi lại sau này để giảm thiểu thiệt hại khi gặp rủi ro.
2. Tính toán chi phí cơ hội:
Ngoài việc xem xét và lập kế hoạch về số liệu cụ thể, nhà đầu tư cũng cần tính toán chi phí cơ hội. Điều này giúp đánh giá khả năng đầu tư thành công và đưa ra quyết định đúng đắn.
3. Tạo ra các phương án thay thế:
Thay vì chỉ tập trung vào một phương án đầu tư duy nhất, nhà đầu tư nên tham khảo và lập kế hoạch với nhiều phương án khác nhau để giảm thiểu sự thiên vị và phòng tránh rủi ro. Những phương án này phản ánh kinh nghiệm và sự chuyên nghiệp trong quá trình đầu tư của doanh nghiệp.
4. Thừa nhận sai lầm:
Các doanh nghiệp, kể cả những đầu tư giàu kinh nghiệm đều có thể mắc sai lầm. Thừa nhận sai lầm là cách tốt để nhìn thấy lỗi sai của bản thân và vực dậy từ hố sau thất bại, rút ra bài học để làm tốt hơn trong tương lai.
Ngoài ra, để hạn chế và cắt giảm chi phí chìm, các nhà đầu tư và doanh nghiệp có thể thực hiện các biện pháp như:
- Hoạch định kỹ lưỡng chi phí trước khi chi tiêu.
- Thường xuyên theo dõi và đánh giá tiến trình dự án.
- Đánh giá thực tế bằng số liệu và không chỉ dựa vào cảm tính.
- Tự khích lệ và tạo động lực cho bản thân và nhân viên trong công ty.
Tóm lại, việc tuân thủ các nguyên tắc và áp dụng các biện pháp hạn chế chi phí chìm sẽ giúp nhà đầu tư và doanh nghiệp đưa ra quyết định đúng đắn và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư của họ.
Lời kết:
Nhìn lại quá trình tìm hiểu chi phí chìm là gì, chúng ta đã có cơ hội khám phá một khái niệm quan trọng và hữu ích trong lĩnh vực đầu tư và kinh doanh. Để tránh rơi vào bẫy chi phí chìm,việc hiểu rõ và ứng phó thông minh với chi phí chìm sẽ giúp chúng ta đưa ra những quyết định đầu tư chính xác và tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh.
Đôi khi sẽ không thể tránh khỏi thất bại, nhưng nếu chúng ta có thể nhìn nhận lại sai lầm và vực dậy sau khi vấp ngã, đồng nghĩa với việc chúng ta đã học được cách thừa nhận và rút ra bài học từ những thất bại đó. Chính những bài học này giúp ta trưởng thành và tiến bước vững chắc hơn trong sự nghiệp kinh doanh.
Cập nhật lần cuối vào 04/07/2024 bởi Admin Quang Quý
